Stres ve Sosyal Destek

İnsan, geniş bir sosyal ilişki ağında hayatını sürdürür. Bu süreçte kişi hem eş, hem kardeş, hem komşu olur ve başka birçok rolü sürdürür. Sosyal ilişkiler sorunsuz devam ediyorsa, birey sevildiği, değerli bulunduğu ve gerektiğinde yardım gördüğü takdirde kendini mutlu ve güven içinde hisseder. Bunun aksine, sosyal ilişkilerin yetersiz ya da bozuk olduğu durumlarda birey olumsuz olaylar karşısında kaygı, sevilmeme, çaresizlik ve değersizlik duygularına daha sık kapılır. Bu sıkıntılı durum ise psikolojik ve fiziksel hastalık geliştirme riskini artırır.

Örneğin; boşanmanın ardından yalnızlık, terkedilme, başarısızlık, bir daha mutlu olamama gibi duygular ortaya çıkabilir. Aile, arkadaş ve diğer yakınlar tarafından sağlanan ilgi ve destekle, kişi olumsuz duygularının üstesinden gelebilir ve kısa zamanda toparlanabilir.

KiÅŸinin ‘dünyanın sonu, mahvolmak, bitmek, kahrolmak, rezil olmak’ gibi algıladığı birçok olay sosyal destekle daha ‘normal’ düzeye çekilir. SaÄŸlıklı davranışlar kolaylaÅŸtırılır, bireyin duygusal gerginliklerinin üstesinden gelmesine yardım eder. Stres birçok hastalığa neden olmaktadır. Sosyal destekle çoÄŸu stresli durumu rahat ve olumlu bir ÅŸekilde atlatan birey, hastalıklara karşı da korunmuÅŸ olur.

Aşağıda sosyal ilişkiler ve size yönelik bazı öneriler bulacaksınız. Hepsini birden uygulamak çok zor mu geliyor? Tamam en basitlerinden başlayınız ve zamanla diğer bir çok değişikliğin kendiliğinden olduğunu göreceksiniz.

Yarın bambaşka bir insan olacağım diyorsun. Niye bugünden başlamıyorsun?

Epiktetos (Filozof) 

1. Kendinizi tanıyın. Öfkelendiğinde, stresli olduğunuzda, endişelendiğinizde bu duyguları nasıl yaşadığınız iyice tartın. Ani patlamaları engelleyebilmek, olumlu yollarla sorunu çözebilmek gibi konulara biraz zaman ayırın.
2. En değer verdiğiniz kişilere biraz zaman ayırın, sadece onlarla olmaya, dinlemeye, anlatmaya önem verin.
3. Çocuklarla ve gençlerle vakit geçirin, onları anlamaya çalışın. Bol bol gülün ve gelişmelerden uzak kalmayın.
4. Yaşlılara ilgi gösterin, üretkenliklerine katkıda bulunun, saygı duyun. Karşılıksız sevgi vermek duygusunun uyandıracağı hazzı yaşayın.
5. Ä°letiÅŸim kurarken, sadece sizin ‘haklı’ olamayacağınız gerçeÄŸini kabullenin. Karşı tarafı dinleyin, söylenenleri yorumlayın ve konuyu istiyorsanız tartışın. Ama baÄŸnaz ve tutucu olmayın.
6. Başkalarından gelen önerilere her zaman açık olun. Ancak son kararı daima siz verin. Esnek ve hoşgörülü olmak zayıflık değil, hem sizin hem karşınızdaki kişi için bir fırsattır.
7. Hep iş, hep okul, hep ev olmaz. Ertelediğiniz hobilerinizi, merak ettiğiniz yerleri, konuşmak istediğiniz kişileri düşünün. Biraz araştırın, biraz görün, biraz konuşun.
8. Kendinize güvenin, kendinizde eksik, yetersiz ve hatalı gördüğünüz yanların başkalarında da bulunduğunu düşünün.
9. Ailede, okulda, işyerinde, özetle içinde bulunduğunuz her ortamda rol ve yer alın. Sorumluluk yüklenin ve potansiyelinizi sergilemekten kaçınmayın.
10. Engeller karşısında başarısız, sorunlar karşısında çaresiz kalırsanız ezilmeyin, bıkmayın, yılmayın. Yeni çözümler, yeni yollar arayın.
11. Her insan hata yapar. Başarısızlıklarınızdan, hatalarınızdan ders alın. Bunları tarafsız bir gözle değerlendirin. Nedenlerini başkalarında aramadan önce kendinizde arayın. Bulduğunuz nedenler varsa, onları bir daha  yapmamaya çalışın.
12. Sürekli olarak kendinizi yenilemeye çalışın. Gelişmelere, değişmelere yabancı ve uzak kalmayın. Eski duygu ve düşüncelerinizle yeniler arasında bağlantı kurun.
13. Geçmişteki olumsuz duygulara takılıp kalmayın. Geçmişi değiştirme, yarını bilme imkanınız yok. Bunları yararlanılması gerekli birer deneyim olarak değerlendirin. Enerjinizin, gücünüzün bunlara takılıp kalması yerine çözüme yönelik kullanın.
14. Saygı duyduğunuz, değer verdiğiniz duygularınız, düşünceleriniz, inançlarınız olsun. Bunlar için çaba harcayın, çalışın.
15. Karşı cinsle ilgi, saygı, sevgi, anlayış, beğeni ve desteğe dayalı ilişkiler kurup sürdürün. Sevgisiz kalmayın, sevginizi gösterme konusunda cimri olmayın.
16. Görev ve sorumlulukları ertelemeyin, zamanında yerine getirin.
17. Sorunları biriktirmeyin, ortaya çıktıklarında çözmeye çalışın,  küçük sorunların birikip büyümesine izin vermeyin.
18. Değer verdiğiniz insanlarla artık görüşmüyorsanız, nedenlerini araştırın. Sizden kaynaklanan ilgisizlik, sevgisizlik, iticilik, saldırganlık varsa, bunları gidermenin yollarını araştırın.
19. Hatalarınızı görün, hatalarınız gösterildiğinde kabul edin.
20. Konuşurken bağırmayın, terslemeyin, aşağılamayın. Bu tarz hiçbirşeyi çözmez, aksine hemen arkasından gelecek birçok sıkıntıyı taşır. Kaşlarınızı gevşetin, omuzlarınızı rahat bırakın, ve normal bir ses tonuyla sıkıntınızı anlatın.
21. Zamanınızı elden geldiğince istediğiniz gibi kullanmaya çalışın. Kendi başınıza kalacak, dilediğinizi yapacak zaman ayırın.
22. ‘Hayır’ demeyi öğrenin. Ä°stemediÄŸiniz, size yeni yükler getirecek, sorunlar oluÅŸturacak, sizi zorlayacak durumlara hemen boyun eÄŸmeyin.
23. ‘Mükemmel kiÅŸilik’ yoktur. Herkesin zaman zaman yorulduÄŸu, üzüldüğü, ara verdiÄŸi durumlar olun. Kendinizi olmayan bir kavram için suçlamayın.
24. Kendinizi bütün arkadaşlarınız, yakınlarınız tarafından sürekli ilgi görmesi, takdir edilmesi gerekli  bir insan olarak değerlendirmeyin. Böyle bir beklenti gerçekçi değildir. Sizi  seven, sayan insanlar bile kimi durumlarda sizi eleştirebilirler, yerebilirler. Bunu bir bilgilendirme olarak kabul edin ve yararlanmaya çalışın.

 

 Uzman Psikolog Meltem Özcüler (Kılıç) 

Fotoğraf M.Ö